กลิ่นรองเท้าหรือเสื้อผ้าเก่า ทำไมถึงกระตุ้นความเครียดบางคน

คุณเคยรู้สึกไหมว่าแค่ได้ กลิ่นรองเท้าหรือเสื้อผ้าเก่า ก็รู้สึกหงุดหงิด ไม่สบายใจ หรือบางครั้งถึงกับรู้สึกเครียดขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว? ในขณะที่บางคนอาจรู้สึกเฉย ๆ หรือแม้แต่รู้สึกอบอุ่นใจเมื่อนึกถึงกลิ่นที่คุ้นเคย แต่สำหรับบางคน กลิ่นเหล่านี้กลับกลายเป็นตัวกระตุ้นอารมณ์ด้านลบอย่างรุนแรง เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เรื่องเล็กน้อยของความสะอาดหรือความรู้สึกส่วนตัวเท่านั้น แต่มันยังเชื่อมโยงกับกลไกทางสมองและจิตใจที่ลึกซึ้งกว่านั้นมาก

• อยู่ในห้องแอร์ทั้งวันนานๆ ร่างกายขาดวิตามินอะไรบ้าง?

กลิ่นรองเท้าหรือเสื้อผ้าเก่า : การทำงานของสมองที่ไม่ธรรมดา

กลิ่นเป็นหนึ่งในประสาทสัมผัสที่เชื่อมโยงกับสมองส่วนที่ควบคุมความรู้สึกและความทรงจำอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะสมองส่วนที่เรียกว่า “อะมิกดาลา” และ “ฮิปโปแคมปัส” ซึ่งมีหน้าที่ประมวลผลอารมณ์และความทรงจำ เมื่อเราได้กลิ่นอะไรบางอย่าง สมองจะจับคู่อารมณ์ที่เคยเกิดขึ้นกับกลิ่นนั้นโดยอัตโนมัติ เช่น กลิ่นน้ำหอมของคนรักเก่าอาจทำให้รู้สึกเหงา หรือกลิ่นหอมของขนมอาจทำให้นึกถึงวัยเด็กที่มีความสุข

ในกรณีของกลิ่นรองเท้าหรือเสื้อผ้าเก่า กลิ่นเหล่านี้อาจไม่ได้เป็นเพียง “กลิ่นเหม็น” ในเชิงกายภาพเท่านั้น แต่ยังอาจเป็นสัญญาณที่เตือนถึงสถานการณ์บางอย่างที่เคยเกิดขึ้นในอดีต เช่น ความรู้สึกขาดความมั่นคง ความกดดันในสภาพแวดล้อม หรือแม้แต่เหตุการณ์ที่เคยสร้างบาดแผลทางใจ กลิ่นจึงไม่ใช่แค่เรื่องของกลิ่น แต่คือเครื่องกระตุ้นที่มีพลังทางจิตใจมหาศาล

เมื่อกลิ่นกลายเป็นตัวกระตุ้นความเครียด

สำหรับบางคน กลิ่นของสิ่งของเก่าที่ไม่ได้รับการดูแล เช่น รองเท้าที่อับชื้น เสื้อผ้าที่ไม่สะอาด หรือกลิ่นที่สะสมจากเวลานาน อาจกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกไม่ปลอดภัยโดยไม่รู้ตัว อาจเป็นเพราะในอดีตเคยมีประสบการณ์ในสภาพแวดล้อมที่แออัด ร้อนชื้น หรือเคยอยู่ในที่ที่มีความทรงจำเชิงลบเกี่ยวกับความอับชื้นหรือความสกปรก เมื่อสมองเชื่อมโยงกลิ่นเหล่านั้นกับเหตุการณ์ที่ไม่พึงประสงค์ในอดีต ความรู้สึกเครียดก็จะเกิดขึ้นทันทีโดยไม่ผ่านการกลั่นกรองของเหตุผล

ในทางจิตวิทยา ความเครียดที่เกิดจากกลิ่นอาจไม่สามารถอธิบายด้วยเหตุผลตรงไปตรงมา แต่กลับเป็นปฏิกิริยาที่ฝังลึกในระบบความจำระยะยาวของสมอง ยิ่งไปกว่านั้น ถ้าผู้ที่ได้รับกลิ่นเคยผ่านเหตุการณ์รุนแรงในวัยเด็ก หรือมีประสบการณ์ความเครียดเรื้อรัง กลิ่นแบบนี้ก็อาจทำให้เกิดอาการที่คล้ายกับภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) ได้เช่นกัน

การเข้าใจตนเองผ่านกลิ่นและอารมณ์

แทนที่จะมองว่าคนที่รู้สึกเครียดจากกลิ่นเสื้อผ้าหรือรองเท้าเก่าเป็นเรื่องเว่อร์เกินไป เราควรทำความเข้าใจว่าประสบการณ์ชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน สมองของเราอาจทำงานโดยอิงจากประสบการณ์และความรู้สึกที่เราอาจลืมไปแล้วในระดับจิตสำนึก แต่ในระดับจิตใต้สำนึกยังคงฝังแน่นอยู่

การตระหนักรู้ถึงปฏิกิริยาทางอารมณ์ของตัวเองเมื่อสัมผัสกลิ่นบางอย่าง จึงเป็นก้าวแรกในการเข้าใจว่าร่างกายและจิตใจของเราทำงานอย่างไร เราอาจไม่ได้กลัวกลิ่น แต่เรากำลังตอบสนองต่อความรู้สึกที่กลิ่นนั้นกระตุ้นขึ้นมา

ในบางกรณี การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม การดูแลทำความสะอาดเสื้อผ้าและรองเท้าให้มากขึ้น หรือแม้แต่การฝึกสมาธิเพื่อเรียนรู้การอยู่กับความรู้สึกของตัวเอง อาจช่วยลดอาการเครียดที่เกิดจากสิ่งกระตุ้นทางกลิ่นได้

สรุปท้ายบท

กลิ่นไม่ใช่แค่ความรู้สึกทางกายภาพ แต่มันคือความทรงจำในรูปแบบหนึ่งที่ไม่สามารถมองเห็นได้ การที่บางคนรู้สึกเครียดเมื่อได้กลิ่นเสื้อผ้าเก่าหรือรองเท้าอับไม่ใช่เรื่องแปลก แต่มันสะท้อนถึงความสัมพันธ์อันซับซ้อนระหว่างสมอง จิตใจ และประสบการณ์ชีวิตในอดีตของเรา

การเข้าใจและไม่ตัดสินตัวเองจากอารมณ์ที่เกิดขึ้น จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างเข้าอกเข้าใจตัวเองมากขึ้น และอาจเป็นก้าวสำคัญของการเยียวยาทางใจที่เราไม่เคยรู้ว่าต้องการ

credit : สล็อต

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *